Cele kształcenia w procesie resocjalizacji wynikają z uznawanych przez społeczeństwo wartości i potrzeb. Stanowią one podstawę organizacji procesu edukacyjnego, wyznaczają kierunki działań wychowawczych oraz określają oczekiwane efekty nauczania i wychowania. Według definicji Władysława Okonia cele kształcenia to świadomie zamierzone rezultaty, które społeczeństwo chce osiągnąć poprzez funkcjonowanie systemu edukacji. Są one zależne od charakteru społeczeństwa, poziomu jego kultury oraz stanu całego systemu oświaty i wychowania w danym kraju. Za najważniejsze wartości, niezależnie od ustroju politycznego, uznaje się dobro człowieka, jego szczęście i wszechstronny rozwój, a także dobro całego społeczeństwa oraz jego rozwój kulturowy, ekonomiczny i polityczny. Dlatego też cele kształcenia powinny być oparte przede wszystkim na wartościach wynikających z tradycji i dziedzictwa kulturowego.
Pojęcie kształcenia odnosi się głównie do rozwijania zdolności poznawczych człowieka, takich jak myślenie, spostrzegawczość, uwaga, pamięć czy wyobraźnia. Nie można jednak oddzielać procesu kształcenia od nauczania i wychowania, ponieważ wszystkie te elementy wzajemnie się uzupełniają i tworzą spójną całość. W szczególny sposób dotyczy to procesu resocjalizacji, gdzie edukacja ma nie tylko przekazywać wiedzę, lecz także wpływać na zmianę postaw, zachowań i sposobu funkcjonowania jednostki w społeczeństwie.
Celem wychowania resocjalizacyjnego jest przede wszystkim przekształcenie osobowości wychowanków oraz usunięcie stanu niedostosowania społecznego. Niedostosowanie to przejawia się w negatywnych postawach wobec samego siebie, innych ludzi oraz norm regulujących życie społeczne. Proces resocjalizacji ma doprowadzić do takiej zmiany osobowości młodego człowieka, aby jego zachowania nie stanowiły zagrożenia dla zasad współżycia społecznego ani dla prawidłowego funkcjonowania społeczeństwa i kultury. Wychowanie resocjalizujące zmierza zatem do przezwyciężenia negatywnego stosunku jednostki wobec obowiązków i norm społecznych, a także do eliminowania trwałych postaw sprzecznych z oczekiwaniami społecznymi.
Zachowanie człowieka zależy zarówno od jego osobowości, jak i od sytuacji, w której się znajduje. Dlatego skuteczna działalność resocjalizacyjna powinna prowadzić do trwałej zmiany postaw i dyspozycji do zachowań zgodnych z obowiązującymi normami społecznymi, moralnymi oraz prawnymi. Jednocześnie resocjalizacja nie może ograniczać się wyłącznie do przystosowania jednostki do życia w społeczeństwie poprzez wymuszanie konformizmu. Jej zadaniem powinno być także rozwijanie samodzielności, odpowiedzialności oraz twórczej aktywności wychowanków. Ważne jest, aby osoby niedostosowane społecznie potrafiły samodzielnie rozwiązywać problemy i funkcjonować zgodnie z normami społecznymi w stopniu odpowiadającym ich możliwościom i zdolnościom.
Z pedagogicznego punktu widzenia resocjalizacja oznacza ponowne włączenie do życia społecznego osób, które utraciły zdolność prawidłowego współżycia z innymi na skutek niekorzystnych zmian w swojej osobowości. Celem kształcenia osób niedostosowanych społecznie jest przygotowanie ich do uczestnictwa w życiu społecznym, kulturalnym i zawodowym zgodnie z ich możliwościami oraz potrzebami państwa i społeczeństwa. W miarę możliwości proces ten powinien mieć charakter integracyjny, co oznacza maksymalne włączanie osób niedostosowanych do normalnego środowiska społecznego. Aby było to możliwe, konieczna jest ścisła współpraca wszystkich środowisk wychowawczych, takich jak rodzina, szkoła, placówki opiekuńczo-wychowawcze oraz instytucje resocjalizacyjne. Działania resocjalizacyjne wobec młodzieży prowadzone są zarówno w środowisku otwartym, jak i w specjalnie powołanych placówkach.
Najważniejszym celem kształcenia w procesie resocjalizacji jest przygotowanie osób niedostosowanych społecznie do pełnienia konstruktywnych ról społecznych oraz kształtowanie twórczych postaw opartych na społecznie akceptowanym systemie wartości. Szczególne znaczenie ma rozwijanie poszanowania godności własnej oraz godności drugiego człowieka. Z nadrzędnych celów resocjalizacji wynikają cele bardziej ogólne, obejmujące wszechstronny rozwój człowieka. Należy do nich możliwie najwyższy rozwój intelektualny, wychowanie moralne i społeczne, przygotowanie do pracy oraz uczestnictwa w życiu kulturalnym, a także rozwój fizyczny. Istotnym zadaniem jest również poprawa zaburzonego funkcjonowania procesów biopsychospołecznych lub ich kompensowanie, a także zapobieganie powstawaniu nowych trudności i pogłębianiu już istniejących problemów.
Na podstawie tych celów ogólnych formułowane są bardziej szczegółowe zadania wychowawcze i dydaktyczne. Jednym z nich jest rozwijanie aktywności poznawczej uczniów oraz uświadamianie im znaczenia zdobywanej wiedzy w przyszłym życiu. Bardzo ważne jest także wspieranie wszechstronnego rozwoju osobowości oraz motywowanie wychowanków do pracy nad sobą. Proces resocjalizacji powinien prowadzić do kształtowania właściwych postaw moralnych, zdolności dokonywania odpowiedzialnych wyborów oraz umiejętności hierarchizowania wartości etycznych zgodnie z obowiązującym porządkiem prawnym.
Ważnym elementem kształcenia jest również rozwijanie wrażliwości estetycznej oraz poszukiwanie wartości takich jak prawda, dobro i piękno. Resocjalizacja powinna przygotowywać wychowanków do życia w społeczności szkolnej, lokalnej i państwowej, ucząc ich funkcjonowania w demokratycznym społeczeństwie. Istotne jest budzenie szacunku dla zdrowia, życia oraz środowiska naturalnego człowieka. Proces wychowania powinien także rozbudzać zainteresowanie problemami współczesnego świata oraz przygotowywać młodzież do życia rodzinnego i pełnienia różnych ról społecznych.
Do szczegółowych celów resocjalizacji należy także kształtowanie postaw patriotycznych oraz tworzenie właściwego klimatu szkoły, sprzyjającego współpracy i integracji całej społeczności szkolnej. Ważnym zadaniem jest wyrównywanie deficytów rozwojowych oraz tworzenie warunków sprzyjających rozwojowi psychicznemu i poznawczemu wychowanków. Proces resocjalizacji powinien również prowadzić do poprawy funkcjonowania emocjonalnego i społecznego dzieci oraz młodzieży. Szczególne znaczenie ma przygotowanie wychowanków do ponoszenia odpowiedzialności za własne postępowanie, uczenie samodzielności oraz współdziałania z innymi ludźmi. Niezwykle ważne jest także przygotowanie ich do pełnienia ról społecznych i realizowania zadań wynikających z życia w społeczeństwie.
Szkoła pełni wobec dziecka trzy podstawowe funkcje: dydaktyczną, wychowawczą oraz opiekuńczą. Choć funkcje te różnią się od siebie, w praktyce są ze sobą nierozerwalnie związane. Szkoła działa w określonym środowisku społecznym i podlega wpływom zachodzących w nim zmian. Współczesne społeczeństwo coraz częściej doświadcza kryzysu wartości, co znajduje odzwierciedlenie także w życiu szkolnym. Dlatego rola szkoły w realizacji celów kształcenia i wychowania staje się szczególnie istotna. To właśnie szkoła powinna pomagać młodym ludziom w odnajdywaniu właściwych wartości oraz kształtować postawy umożliwiające odpowiedzialne funkcjonowanie w społeczeństwie.
Fundamentem wychowania resocjalizującego są takie wartości jak prawda, dobro, miłość, tolerancja, patriotyzm, pracowitość, szacunek wobec rodziców oraz wychowanie do współodpowiedzialności. Wychowanie powinno być zgodne z naturą człowieka i uwzględniać jego potrzeby psychiczne, emocjonalne i społeczne. Integracja procesu kształcenia z wychowaniem resocjalizacyjnym umożliwia harmonijny rozwój młodego człowieka. Różnorodność metod pracy oraz pobudzanie uczniów nie tylko do aktywności intelektualnej, lecz także emocjonalnej, wpływa na zmiany w różnych sferach osobowości wychowanków.
W procesie resocjalizacji ogromne znaczenie ma jakość nauczania. Niewłaściwie organizowany proces dydaktyczny może prowadzić do negatywnych skutków wychowawczych. Złe nauczanie często staje się przyczyną niewłaściwego zachowania uczniów. Nadmierny pośpiech w realizacji programów nauczania uczy niedokładności i pozorowania pracy. Powierzchowne planowanie zajęć, mała atrakcyjność lekcji oraz brak konsekwencji w egzekwowaniu wymagań powodują lekceważenie obowiązków przez młodzież. Dlatego proces dydaktyczny w resocjalizacji powinien być starannie przygotowany, dostosowany do możliwości wychowanków oraz oparty na jasnych zasadach i konsekwencji.
Skuteczna resocjalizacja wymaga całościowego spojrzenia na człowieka oraz uwzględnienia jego potrzeb rozwojowych, emocjonalnych i społecznych. Cele kształcenia w procesie resocjalizacji nie ograniczają się wyłącznie do przekazywania wiedzy, ale obejmują również kształtowanie postaw, wartości i umiejętności niezbędnych do odpowiedzialnego życia w społeczeństwie. Właściwie prowadzony proces wychowawczy może pomóc osobom niedostosowanym społecznie odzyskać poczucie własnej wartości, nauczyć ich odpowiedzialności oraz przygotować do pełnienia pozytywnych ról społecznych.
