Alkoholizm jest jednym z najpoważniejszych problemów społecznych i zdrowotnych współczesnego świata. Dotyka nie tylko osób uzależnionych, ale również ich rodzin, przyjaciół oraz całego społeczeństwa. Bardzo często alkoholizm bywa błędnie postrzegany jako wynik słabej woli człowieka, tymczasem jest on chorobą wymagającą leczenia, wsparcia i zrozumienia. Choroba alkoholowa prowadzi do zaburzeń funkcjonowania organizmu, psychiki oraz relacji społecznych. Niszczy zdrowie fizyczne i psychiczne człowieka, utrudnia normalne funkcjonowanie zawodowe, rodzinne i społeczne, a w wielu przypadkach doprowadza do całkowitej degradacji życia osoby uzależnionej.
Alkoholizm można określić jako patologiczny proces objawiający się utratą kontroli nad spożywaniem alkoholu. Osoba uzależniona nie potrafi przerwać picia mimo świadomości negatywnych skutków. Wypicie nawet niewielkiej ilości alkoholu wywołuje przymus dalszego picia. Ten niepohamowany mechanizm określa się mianem kompulsji. Człowiek uzależniony często wielokrotnie próbuje zerwać z nałogiem, jednak bez odpowiedniej pomocy najczęściej kończy się to niepowodzeniem.
Alkoholizm może rozwijać się bardzo szybko, nawet w ciągu kilku miesięcy, ale bywa również skutkiem wieloletniego nadmiernego spożywania alkoholu. Według szacunkowych danych w Polsce problem ten dotyczy od dwóch do czterech milionów osób znajdujących się na różnych etapach uzależnienia. Jednocześnie coraz więcej ludzi podejmuje walkę z nałogiem i odzyskuje trzeźwość, co daje nadzieję na skuteczne leczenie choroby alkoholowej.
Wyróżnia się dwa podstawowe typy alkoholizmu. Typ pierwszy związany jest głównie z wpływem środowiska. Najczęściej ujawnia się po 25 roku życia i częściej dotyczy kobiet oraz osób mających skłonności do depresji i zaburzeń nerwicowych. Charakterystyczne dla tego typu są okresy intensywnego picia przeplatane długimi okresami abstynencji. Osoby uzależnione częściej dostrzegają własny problem i krytycznie oceniają swoje zachowanie.
Drugi typ alkoholizmu występuje przede wszystkim u mężczyzn i pojawia się zwykle przed 25 rokiem życia. W tym przypadku większą rolę odgrywają czynniki genetyczne, szczególnie dziedziczenie skłonności do uzależnień z ojca na syna. Rozwój choroby trwa dłużej, ale częściej towarzyszą mu zachowania agresywne, antyspołeczne oraz lekceważenie norm społecznych. Osoby uzależnione odznaczają się większą potrzebą poszukiwania nowych doznań, większą impulsywnością oraz silniejszą zależnością od opinii otoczenia.
Istotę uzależnienia trafnie ukazał Antoine de Saint-Exupéry w „Małym Księciu”. Bohater pijący alkohol przyznaje, że pije po to, aby zapomnieć o wstydzie związanym z własnym piciem. Ten krótki dialog pokazuje dramat człowieka uzależnionego, który wpada w błędne koło i nie potrafi samodzielnie przerwać nałogu.
Ludzie sięgają po alkohol z różnych powodów. Dla wielu osób alkohol jest sposobem na rozluźnienie, poprawę humoru lub łatwiejsze funkcjonowanie w sytuacjach towarzyskich. Niewielkie ilości alkoholu mogą chwilowo zmniejszać uczucie nieśmiałości, napięcia czy stresu. Jednak wraz ze wzrostem ilości spożywanego alkoholu pojawiają się coraz poważniejsze zaburzenia funkcjonowania organizmu. Alkohol działa na mózg jak środek odurzający i wpływa na zachowanie człowieka w różny sposób. Niektórzy stają się agresywni i impulsywni, inni popadają w smutek, senność lub całkowite zobojętnienie.
Objawy zatrucia alkoholowego zależą od stężenia alkoholu we krwi. Już przy niewielkim poziomie alkoholu dochodzi do zaburzenia koordynacji ruchowej, osłabienia krytycyzmu i pojawienia się euforii. Przy wyższym stężeniu występują problemy z oceną sytuacji, osłabienie refleksu, nadmierna pobudliwość i gadatliwość. Wraz z dalszym wzrostem poziomu alkoholu pojawiają się zaburzenia równowagi, agresja, problemy z logicznym myśleniem, opóźnienie reakcji i obniżenie samokontroli. Bardzo wysokie stężenie alkoholu prowadzi do zaburzeń mowy, utraty świadomości, śpiączki, a nawet zagrożenia życia wskutek porażenia ośrodka oddechowego i krążeniowego.
Choroba alkoholowa rozwija się etapami. We wczesnej fazie pojawia się picie dużych ilości alkoholu, utrata kontroli nad ilością spożywanego trunku oraz tzw. „przerwy w życiorysie”, czyli niepamięć wydarzeń związanych z okresem upojenia alkoholowego. Uzależniony zaczyna podejmować pierwsze próby ograniczenia picia lub abstynencji.
W fazie zaawansowanej alkoholik coraz częściej usprawiedliwia swoje picie, izoluje się od innych i zaczyna pić samotnie. Pojawiają się zachowania sprzeczne z normami społecznymi, silne objawy kaca, konieczność picia alkoholu już od rana oraz poważne problemy zdrowotne i zawodowe. Wiele osób traci pracę, rodzinę oraz zdolność normalnego funkcjonowania.
Ostatnim etapem są wielodniowe ciągi alkoholowe, całkowita degradacja organizmu oraz bardzo poważne zaburzenia psychiczne i społeczne. Na tym etapie uzależnienie całkowicie przejmuje kontrolę nad życiem człowieka.
Szczególnie niebezpieczne jest spożywanie alkoholu przez młodzież. Alkohol zabija więcej młodych ludzi niż wiele innych substancji psychoaktywnych razem wziętych. Nastolatki znajdują się w trudnym okresie dojrzewania, podczas którego ogromny wpływ wywierają grupy rówieśnicze. Młody człowiek często chce zostać zaakceptowany przez grupę i boi się odrzucenia. Z tego powodu łatwo ulega presji otoczenia. W wielu grupach obowiązuje zasada, że nie wolno różnić się od innych. Alkohol staje się więc sposobem na zdobycie akceptacji i poczucia przynależności.
Młodzież sięga po alkohol z wielu powodów. Część nastolatków chce po prostu sprawdzić, jak działa alkohol. Inni ulegają wpływowi reklam, filmów, idoli lub otoczenia. Dla wielu młodych ludzi alkohol wydaje się łatwo dostępnym sposobem na poprawę samopoczucia i zapomnienie o problemach. Niektórzy piją, aby poradzić sobie z samotnością, stresem lub trudnościami rodzinnymi.
Uzależnienie u młodzieży rozwija się znacznie szybciej niż u dorosłych. Człowiek dorosły może dochodzić do późnego stadium choroby nawet przez kilka lub kilkanaście lat, natomiast u nastolatka podobny poziom uzależnienia może rozwinąć się już po kilku miesiącach. Leczenie młodych osób jest szczególnie trudne, ponieważ nie mają one jeszcze doświadczenia życiowego, które mogłoby pomóc im w walce z nałogiem.
Istnieje wiele sygnałów ostrzegawczych świadczących o problemach alkoholowych młodzieży. Należą do nich między innymi zapach alkoholu z ust, zaburzenia równowagi, niewyraźna mowa, utrata pamięci, trudności z koncentracją, powtarzanie tych samych wypowiedzi czy wymioty połączone z zapachem alkoholu.
Ogromną rolę w zapobieganiu uzależnieniom odgrywa rodzina. Profilaktyka powinna opierać się przede wszystkim na odpowiedzialnym wychowaniu, dobrym przykładzie rodziców oraz budowaniu relacji opartych na miłości, zaufaniu i konsekwencji. Dzieci uczą się przede wszystkim przez obserwację dorosłych. Jeżeli rodzice sami nadużywają alkoholu lub zachowują się hipokrytycznie, ich słowa tracą znaczenie. Najważniejsze jest okazywanie dziecku zainteresowania, obecności i wsparcia. Dzieci potrzebują nie tylko przyjaźni ze strony rodziców, ale także autorytetu, troski oraz jasno wyznaczonych zasad.
W walce z alkoholizmem ogromne znaczenie mają różne formy terapii i wsparcia. Jedną z najbardziej znanych metod pomocy osobom uzależnionym jest program „Dwunastu Kroków Anonimowych Alkoholików”. Opiera się on na przyznaniu się do własnej bezsilności wobec alkoholu, dokonaniu rachunku sumienia, naprawianiu wyrządzonych krzywd oraz stopniowej odbudowie życia duchowego i społecznego. Program ten pomaga wielu osobom odzyskać trzeźwość oraz nauczyć się życia bez alkoholu.
Alkoholizm jest chorobą niezwykle groźną zarówno dla jednostki, jak i całego społeczeństwa. Prowadzi do rozpadu rodzin, przemocy, utraty zdrowia i problemów społecznych. Nie można jednak traktować alkoholików wyłącznie jako ludzi słabych czy pozbawionych charakteru. Są to osoby chore, które potrzebują leczenia, wsparcia i zrozumienia. Bardzo ważna jest profilaktyka, edukacja oraz odpowiedzialność rodziny i szkoły. Tylko dzięki wspólnym działaniom można ograniczyć skalę problemu i pomóc osobom uzależnionym wrócić do normalnego życia.
